दिन दिन दिवाळी

https://www.youtube.com/watch?v=ROr8VCa0lpU

दिवाळीच गाण... गाय येली मोरी

आठवतंय का ?

दिन दिन दिवाळी, गाया म्हशी ओवाळी
गाया म्हशी कोणाच्या ,लक्षुमणाच्या..
लक्षुमण कोणाचा, आईबापाचा,
आईबाप कोणाचे, लक्षुमणाचे...
गाय पाच चवरं, बैल नवरं...
बैल कुणाचं, कृष्णदेवाचं...
कृष्णदेवाला गुण गुण डोळं..
अंबाला सव्वा डोळं..
हर हर महादेव्,
चिन्तमण मोरया
भैरोबाचं चांग भलं.
अंबिकेचं उदं उदं..

गाय येली मोरी गेनुबा, गाय येली मोरी..
मोरीला झालाय गोर्‍हा गेनुबा, मोरीला झालाय गोर्‍हा...
गोर्‍ह्याच्या गळ्यात गेठा गेनुबा, गोर्‍ह्याच्या गळ्यात गेठा..
गेठ्याला मोडलाय काटा गेनुबा, गेठ्याला मोडलाय काटा....
काट्याकुट्याचा येळु गेनुबा,काट्याकुट्याचा येळु ...
गाया लागल्या खेळु गेनुबा,गाया लागल्या खेळु....
खेळ फुटतो फांद्या गेनुबा,खेळ फुटतो फांद्या....
बैल डुरकतो नांद्या गेनुबा,बैल डुरकतो नांद्या...
नांद्या बैलाची वेसण गेनुबा,नांद्या बैलाची वेसण ...
निळ्या घोडीवर बसंन गेनुबा,निळ्या घोडीवर बसंन...
निळ्या घोडीचा खरारा गेनुबा,निळ्या घोडीचा खरारा....
वाघ मारतो भरारा गेनुबा,वाघ मारतो भरारा ....
भर्‍याभर्‍याच्या ज्योती गेनुबा,भर्‍याभर्‍याच्या ज्योती....
गाईच्या कल्पना किती गेनुबा,गाईच्या कल्पना किती .....
गाईच्या कल्पना ईस गेनुबा, गाईच्या कल्पना ईस .....
ईसाच्या घेतली घोंगडी गेनुबा,ईसाच्या घेतली घोंगडी.....
घोंगडीची दशी गेनुबा,घोंगडीची दशी.....
गाया वेशीपाशी गेनुबा,गाया वेशीपाशी.....
घोंगडीचा दोरा गेनुबा,घोंगडीचा दोरा.....
गाया आल्या घरा गेनुबा,गाया आल्या घरा....

संग्राहक .. गणेश मैड सर ( पिवर. डांगाणी )

दिवाळी गाणी (काळया वावरी बेलाचं झाड)

काळ्या वावरी बेलाचं झाड रं
काळ्या वावरी बेलाचं झाड

त्याचवर बसला सोंग्या मोर रं
त्याचवर बसला सोंग्या मोर

सोंग्या मोराचं लांब लांब पख रं
सोंग्या मोराचं लांब लांब पख

एक पख आखाडीला रं एक पख पखाडीला
एक पख आखाडीला रं एक पख पखाडीला

त्याला लावलाय गंभीरा नाडा रं
त्याला लावलाय गंभीरा नाडा

गंभीरा नाडाला पडला येडा रं
गंभीरा नाडाला पडला येडा

आमच्या गावाचा नाम्या येडा रं
आमच्या गावाचा नाम्या येडा

पाण्या पावसाची हाकीतो गाडा रं
पाण्या पावसाची हाकीतो गाडा

गाडा पळं गाडवाटाणं अनं नाम्या पळं आडवाटाणं
गाडा पळं गाडवाटाणं अनं नाम्या पळं आडवाटाणं

हाक गावाची

उंच डोंगरावरूनी, चांदाचा झुलतो झुला
आन चांदण्या जणूका, रानी पांगवली फुला

दूर हींडतो मज्याना, वारा म्वाकळं पाखरू
कोण थोपयील त्याला, आभाळच समदा खुला

आंगणात सांडयीते, रोजीला पिवळा सडा
पेटवून क्वोन ग्येला, आभाळी त्या ईस्तुला

बैल नांगरा वढीती, गायी पानवल्या घरी
रानमाळ तूडयीती, गूरांमांगं उभी मुला

आज पावसात काही, ग्येली भीजत ल्येकरा
कोण बोहयीत व्हता, वाढूळा त्या बाजुला

लांब चालली नदी, त्यीला जावून जरा म्हणा
त्वा मह्यार सोडला, म्वाठा सासार मिळो तुला

रोज गावच्या रस्त्याला, लायीती नजरा सदा
बा खतावला किती, आयीच्या बांध न आसुला

देवळात देव नाही, तू बी हारवला कुढं
यी फिरून रं घराला, सांगा 'आनंद' भाऊला





चांदाचा-चंद्राचा
ईस्तुला-विस्तवाला
बोहयीत- बोलवित
वाढुळा- बऱ्याच वेळेपासून
मह्यार-माहेर
खतावला-आठवणीने व्याकुळ झाला
आसुला-आसवांना

पावसाचा गाणा

भाताची आवणी करीत आस्ताना ह्या गाणा म्हन्लाय एका आजीना. गाव-वरची खडकी. मराठी भाशीमंधी पावसाची गाणीच नैत. थ्वोडीफार आसतील तं त्या लोकगीता आथा संपायाच लागल्यात. ह्या आजीना जशा मोकळ्या गळ्याना मनापसून ह्या गाणा म्हणलाय तसा कोण्ही गायक स्टुडीवमंधी गाऊ शकत नय. ह्या आसा गाना तवाच गळ्यातून निघाताय जवा पाय चिखलपाण्यात भिजेल आसतील अन आंगावं पावसाच्या धारांनी भिजून बारीकसा काटा येयेल आसंल. म्हणून ह्या खरा खुरा मातीतला, मातीशी जोडेल अन आभाळातल्या पावसासंगा नाता जोडणारा गाणा हाये. 

क्रांतिवीर राघोजी भांगरे गीत

सह्याद्रीचा वाघ - राघोजी भांगरे

अकोले तालुक्यातील देवगाव हे दोनशे ते तीनशे लोकांचे गाव असेल. शोण नदीच्या किना-यावर वसलेल्या महाकाळ डोंगर रांगेतील चोमदेव डोंगराच्या पश्चिमेकडील या गावात ८ नोव्हेंबर १८०५ रोजी रामजी व रमाबाई यांच्या पोटी राघोजी भांगरे यांचा जन्म झाला. राघोजीच्या जन्मावेळी गायला गेलेला पोवाडा-

         “ रमायाबाई म्हणे राघू माझा गं लहान
                         मावळ मुलुखाचा राजा होईल महान !
          रमायाबाई म्हणे राघू माझा गं बल दंड
                        जुलमी सावकाराविरोधी हा पुकारील बंड !!”

सामान्य लोकांच्या डोळ्यांतील अश्रू पुसण्याचे काम राघोजी भांगरे करू लागल्याने त्याच्या विषयी कोणीही सरकारला माहिती देत नव्हते. राघोजीने नाशिक परिसरातही आपली सावकारांविरोधातील मोहीम सुरु ठेवली होती. नाशिक परिसरातील त्याच्या बंडाचे वर्णन पुढील ओव्यांतून आपणास दिसून येते.

झाडामधी झाड उंच पांगा-याचा
राघूनं केलं बंड नाव सांग भांग-याचा !!
राघूनं केलं बंड नितरोज हरघडी
कत्तल केली पोलिसांची मुंड्या लावल्या हो झाडो-झाडी !!
राघूनं केलं बंड कुलंग गडाच्या माळीला
गो-या साहेबांच्या टोप्या ह्या गुंतल्या हो जाळीला !!
राघूनं केलं बंड बंड घोटी खंबाळ्याला
धरणी काय आली कोंभाळण्याच्या बांबळ्याला !!
राघूनं  केलं बंड बंड तीरंगळ गडाला
यानं बसविला हादरा इगतपुरी या पेठाला !!
राघूनं  केलं बंड बंड गौराया पुराला
कापली गो-यांची नाकं कान टीळा रक्ताचा लावला !!
  राघूनं  केलं बंड सरकार बोलू लागला
कापाया नाक कान ईश्वरानं बंड नेमला !!
राघूनं  केलं बंड बंड टाके देवगावाला
वैरी त्रिंबक कांदडी यमसदनी धाडीला !!
राघूनं  केलं बंड अंजनेरी या गडाला
यानं बसविला हादरा गाव तिरमक पेठाला !!
राघूनं  केलं बंड बंड सुरगाणा पेठाला
कापलीया नाकं लुटलं सावकारशाहीला !!
राघूनं  केलं बंड बंड पेठ तालुक्याला
कापलीया नाकं चहू मुलुखी गाजला !!
राघूनं  केलं बंड सप्तशृंगीच्या गडाला
यानं बसविला हादरा दिंडोरी या पेठाला !!
राघूनं  केलं बंड नाशिक हवेली लुटली
काढून लग्नाची वरात नाकं वाण्याची कापली !!
राघूनं  केलं बंड हादरा नाशिक पेठाला
इंग्रज सरकारला याने धडा शिकविला !!

वरील गीतातून राघोजी भांगरे यांच्या सावकारशाहीविरोधातील नाशिक विभागातील  धडक मोहिमेचे वर्णन आपल्या नजरेसमोर उभे राहते.

- राजू ठोकळ

संदर्भ : १) ‘तुफानी वादळ’ – श्री निवृत्ती भिवा धोंगडे
२) ‘सह्याद्रीतील आदिवासी महादेव कोळी’ – डॉ.गोविंद गारे
३) Gazetteer of India – Maharashtra State, Ahmednagar District

गठूडं - कविता

गठुडं

तुह्या रक्ताचं कोडं
मह्या नात्याचं सोड
हे जगणं झालं जड़
बघ समाजाकं थोडं
कोण वाहील हे गठुडं 

तुही असल मजल 
रीत थोड़ी बदल 
बंगल्यातल्या ताटात
सुटातल्या थाटात 
बघ समाजाकं थोडं
कोण वाहील हे गठुडं 

थोड़ा तुझा हात दे
माझा सारा खांदा घे
जाण ऋण पाठीवरचं 
बघ फोड़ हातावरचं 
बघ समाजाकं थोडं
कोण वाहील हे गठुडं 

प्वारं सिकली
नोकरी लागली
कुणाचं आरक्षण
कोणाला संरक्षण
बघ समाजाकं थोडं
कोण वाहील हे गठुडं

तू बांधला बंगला
म्या झोपडीत चांगला
पर काळ कसा सोकावला
अज्ञानात समाज लुटला
बघ समाजाकं थोडं
कोण वाहील हे गठुडं

- Raju Thokal

कवी तुकाराम धांडे-1

डांगाणी भाष्येचं सगळ्यात भारी कवी, रानकवी तुकाराम धांडे येंच्या कईता तेंच्याच आवाजात. 

हिडीव सहाय्य  - Artizens